?? đ?́? ??̂? ??̣̂? ?: ??̂? Đ?̂̀?? – ???̂̀? ??? ???̉????̂̀? ??.2 : ?ạc ?ảnh – Đà …

?? đ?́? ??̂? ??̣̂? ?: ??̂? Đ?̂̀?? – ???̂̀? ??? ???̉?

???̂̀? ??.2 : ?ạc ?ảnh – Đà ?ạt

???̆́? ??̛́? đ?̛?̛̀?? ??̣̂ ??̀ ???̂?? ???̆́? ??̛́? ??̣?? ??̛̉ ????̀?? đ?̛?̛̀?? ??̆́? Đ?̀ ??̣? ???̀ ???̉ ???̣̂? ??̀ ??̣̂? ??̛̣ ???? ??̉ ??̂̀ ??́ ?̛́? ??̂́? ??̛́?
…Đường Sắt Đà Lạt đã từng sở hữu tuyến đường sắt răng cưa leo núi độc nhất vô nhị trên thế giới: một của Việt Nam và một của Thụy Sĩ. Tuy nhiên con đường của Việt Nam kỳ vĩ hơn vì nó vừa dài lại có độ độ dốc lớn hơn con đường của Thụy sĩ. Cụ thể VN dài 84 km, trong đó có tới 43 km đường răng cưa còn Thụy sĩ chỉ có gần 25 km ở đoạn vượt qua đèo Furka trên dãy Alpes mà thôi
…Tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt được xây dựng từ năm 1903 đến năm 1928 theo lệnh của Toàn quyền Paul Doumer, tới năm 1932 bắt đầu khai thác vận tải toàn tuyến, sử dụng hệ thống đường sắt răng cưa, gồm ba đoạn từ Sông Pha lên tới Đà Lạt với tổng chiều dài 84km đi qua 9 nhà ga, 5 đường hầm xuyên núi, 2 cầu lớn, 2 đèo cao là Ngoạn Mục và Đran và chính thức hoàn thành với tổng chi phí hết hơn 200 chiệu Franc.
…Đây lại là một công trình kiến trúc độc đáo nữa do hai kiến trúc sư người Pháp Révéron và Moncet thiết kế. Trong quá trình xây dựng và khai thác, Công ty Hỏa xa CFI nhập cảng vào Việt Nam các đầu máy chạy được trên đường rầy răng cưa theo bốn đợt. Các đầu máy HG 4/4 được xem là vật hiếm không thể tìm đâu ra ngoài Việt Nam vì công ty SLM ở Winterthur của Thụy Sĩ (Schweizerische Lokomotiv und Maschinenfabrik) chỉ chế tạo 7 chiếc đầu máy kiểu HG 4/4 và công ty MFE (Maschinenfabrik Esslingen) của Đức chế tạo thêm 2 đầu máy HG 4/4 dựa trên giấy phép nhượng quyền của SLM trong chương trình bồi thường chiến tranh cho Pháp khi Đức bại trận trong Đệ nhất Thế chiến theo hoà ước Versailles.
…Tất cả 9 đầu máy nầy được xem là những đầu máy hơi nước mạnh nhất thế giới chạy được trên hệ thống răng cưa Abt, được đem sử dụng ở Việt Nam và không có ở nơi nào khác trên thế giới thời bấy giờ. Trong đó đường rầy được chế tạo đặc biệt cho xe lửa răng cưa với tính toán kỹ lưỡng về thiết kế cho địa thế dốc để có thể chịu được lực kéo khủng khiếp khi xe lửa leo núi trong một khoảng thời gian dài mà bản thân các tà vẹt đỡ phải được làm bằng thép có chất lượng cao nhất. Ngay cả đến những con ốc và bù lon cũng khác với loại dùng cho đường rầy xe lửa thông thường.
…Tuy nhiên tàu chỉ chạy được đúng 27 chuyến tới năm 1972, khi chiến tranh trở nên khốc liệt, tuyến đường buộc phải ngừng hoạt động. Cuối năm 1975, Liên hiệp Xí nghiệp đường sắt VN lệnh: ngừng chạy tàu, tháo toàn bộ tà vẹt để chuyển ra tu bổ cho đường sắt Thống Nhất đoạn Bình Định–Quảng Nam còn những thanh ray, cả những đoạn răng cưa mười mấy cây số thì được hóa rá đưa về các nông trường, nhà máy tận dụng làm các công trình rồi sau đó nằm lại những xưởng phế liệu. Đây là giai đoạn tuyến đường sắt độc nhất vô nhị dần dần tan biến.
…Thế là tuyến đường răng cưa huyền thoại đã biến tan: 7 đầu máy Fuka lầm lũi nằm lại ga Đà Lạt, Tháp Chàm và Krongpha phơi sương gió. May thay hay tiếc thay những kỹ sư hỏa xa Thụy Sĩ, nơi cũng có một tuyến đường sắt răng cưa nhưng lại không còn chiếc đầu máy răng cưa hơi nước nào còn vận hành được đã nắm bắt được cơ hội nghàn năm có một để sở hữu báu vật này
…Đầu năm 1988, Ralph Schorno, một kỹ sư hỏa xa người Thụy Sĩ, đã tìm đến ga Đà Lạt và Tháp Chàm để xem những chiếc đầu máy răng cưa. Trong số bảy chiếc đầu máy, Ralph Schorno chấm được bốn cái còn tốt có thể khôi phục và một số toa tàu của Mỹ để lại.
…Để rồi sau chuyến đi đó những cuộc mặc cả đã được đẩy đi nhanh chóng với sự trợ giúp của Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Hà Nội sau nhiều lần đàm phán đã được chốt rá sáu trăm năm mươi ngàn iu ét sờ ây
…Tháng 8 năm 1990 phía Thụy Sĩ đã đưa xe đặc chủng lên tới Đà Lạt, lần lượt những chiếc đầu máy và toa tàu răng cưa rời D’ran, rời Eo Gió, vượt Kronphra về Tháp Chàm rồi thẳng cảng Vũng Tàu, xuống tàu biển Thụy Sĩ.
…Chỉ hai tháng sau những hình ảnh về hai trong bốn chiếc đầu máy răng cưa đã nhả khói trên đường đèo vượt dãy Alpes và người Thụy Sĩ một lần nữa mở ra một chương mới và hồi sinh thứ báu vật vô rá này
…Giờ đây khi hồi tưởng lại sự kiện này, 2 chữ “rá mà” hoặc “nếu” có lẽ nhiều người sẽ thảng thốt lên:

“Rá mà, hay nếu đường xe lửa này không bị tháo gỡ, Đà Lạt lúc này chắc chắn đã có những chuyến xe lửa du lịch kỳ thú từ các khu nghỉ dưỡng vùng duyên hải Nha Trang, Ninh Chữ, Mũi Né đi lên cao nguyên Lâm Viên có một không hai”

…Và rồi người ta lại nhớ đến cái tàu đường sắt trên cao tuyến Cát Linh- Hà Đông do trung quốc làm ngốn hàng nghìn tỷ, phải dùng 700 người điều hành mà thấy ớn lạnh
…Haizz
…Ta cứ nói mãi về Đà Lạt cả đời chắc chẳng bao giờ biết chán.
…Và khi người ta chán lại tìm cách trốn lên Đà Lạt

…Nhưng khổ nỗi có ai đặt câu hỏi thế còn riêng Đà Lạt thì biết trốn đi đâu?

Kinh Tế: Đà Lạt có quy mô lớn nhất trong các địa phương của tỉnh Lâm Đồng với các lĩnh vực chủ yếu là du lịch, dịch vụ và nông nghiệp. Một số sản phẩm của Đà Lạt như diệu vang, trà Atisô, mứt trái cây, trồng nhiều chè và cà phê cùng nghành thêu vải…
…Nói đến kinh tế lại nhớ đến những nhà hoạch định, kiến thiết, quyền sinh quyền sát trong tay…nếu tất cả mà làm tốt cho dân cho nước, giúp dân giàu, nước mạnh, có ích cho xã tắc thì các quan ngài dẫu có thích sao trên trời thì nhân dân ở dưới cũng chẳng tiếc mà hái xuống ban tặng.
…Lại nói về Đà Lạt, câu cửa miệng người ta hay tả là buồn?
…Xin thưa bây giờ thì muốn có cái buồn man mác ấy của Đà Lạt có lẽ cũng hiếm lắm. Quảng Ninh từ nâu sang xanh chưa tới đâu, Đà Lạt bắt đầu có hiện tượng chuyển từ xanh sang trắng huyết
…Diện tích nhà kính, nhà màng tại Đà Lạt chiếm 60% toàn tỉnh Lâm Đồng. Nhà kình chằng chịt, như mảng khăn trắng quấn quanh Đà Lạt, bắt đầu xuất hiện từ năm 1990 các doanh nghiệp đưa các giống hoa mới về nên buộc phải xây dựng các nhà kính, rồi người dân thấy vậy cũng đua làm theo và cứ thế thuốc sâu phun xuống, gặp sức nóng lại bốc hơi bay lên, luẩn quẩn trong những màng ni lông.
…Nhà kính không khác gì cái lò hấp khổng lồ giữ lại tất cả hóa chất độc hại để rồi sức khỏe của những người làm công bị ảnh hưởng khó thở, ngất xỉu liên miên trong khi Đà Lạt là nơi canh tác ngoài trời cực tốt lại vì ham hố năng suất vọt mà đưa tất cả vô trong lồng kính để rồi sau này đất sẽ nhanh bạc màu, mất chất dinh dưỡng, giống cây bị yếu đi, phải thay đổi liên tục, chưa kể bịt kín đường thoát nước mưa
…Người ta cũng thường bảo “cái gì mà chẳng có cái rá của nó” và Đà Lạt cũng giống như bao miền khác cũng đang phải “trả rá” đấy thôi…
? Nông Nghiệp:
…Nhờ thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi, Đà Lạt có điều kiện để phát triển nhiều loại cây ôn đới. Trừ một vài giống rau từ miền Bắc, hầu hết các giống rau của thành phố đều được nhập về từ Pháp, Đức, Hà Lan, Nhật Bản, Hoa Kỳ như cải bắp, nhiều nhất là giống cải bắp của Nhật Bản, cây cải thảo, cải bông, xà lách, khoai tây, cà rốt, hành tây, đậu Hà Lan, rau chân vịt…
…Khỏi phải nói rồi Đà Lạt được biết đến là thiên đường của những loài hoa, với các giống Mai, anh đào Đà Lạt, hoa lan, hoa hồng, hoa lys, hoa lay ơn, hoa cẩm tú cầu, hoa bất tử, hoa cẩm chướng… Vườn cây ăn trái như đào, mận, hồng, dâu tây… các vùng trồng cây công nghiệp như chè, cà phê, hay atisô loài cây dược liệu nổi tiếng của Đà Lạt.
? Y Tế:
…Vào thời kỳ mới thành lập, ở Đà Lạt chỉ có một trạm cứu thương lưu động, đến năm 1921 thành phố mới có được trạm xá đầu tiên. Năm 1922, bệnh viện Đà Lạt được người Pháp khởi công xây dựng và hoàn thành vào năm 1938. Cũng trong thời kỳ này, Viện Pasteur Đà Lạt được khánh thành vào ngày 1 tháng 1 năm 1936, là đơn vị cuối cùng trong hệ thống các viện Pasteur ở Đông Dương.
…Ngày nay Đà Lạt có một số cơ sở y tế như sau:
+Bệnh viện đa khoa số 1 Đường Phạm Ngọc Thạch, Phường 6
+Bệnh viện phục hồi chức năng số 35 Hùng Vương, Phường 9
+Bệnh viện y học cổ truyền số 49 Đường Quang Trung, Phường 9
+Bệnh viện Nhi số 57 Đường Thánh Mẫu, Phường 7
+Bệnh viện đa khoa Hoàn Mỹ Mimosa, Phường 10
+Trung tâm truyền thông ráo dục sức khỏe? số 4, Đường Phạm Ngọc Thạch, Phường 6
+Sở y tế tầng 2, Trung tâm hành chính tỉnh, số 36 Trần Phú
Cùng một số trạm y tế phường và phòng khám, nhà thuốc tư nhân
…Lĩnh vực này cũng quan trọng lắm. Ở các địa phương nếu có cơ sở y tế tốt, hạ tầng đầy đủ hiện đại, đội ngũ y bác sĩ đáp ứng tất cả chuyên môn thì người dân sẽ an tâm sống ở nơi đó, không phải vượt tuyến hay tốn hàng tỉ iu ét sờ đây qua nước ngoài chữa bệnh nữa!

…Tiếp đến ta nhắc tới lĩnh vực giáo dục. Một đất nước muốn phát triển vượt trội đều phải nhờ vào nền tảng giáo dục và để tàn phá một đất nước nhanh nhất, thâm độc nhất cũng nằm ở nền giáo dục

? Giáo dục:
…Đà Lạt là một trung tâm giáo dục và nghiên cứu khoa học
…Lịch sử ngày trước, sau khi triều đình Huế thông báo dụ thành lập thị tứ Đà Lạt vào năm 1916, dân cư Đà Lạt và vùng lân cận dần tăng lên, hệ thống giáo dục ở đây bắt đầu hình thành, phát triển.
…Trường học đầu tiên ở Đà Lạt là trường École française, khai giảng vào ngày 20 tháng 12 năm 1919, chỉ dành riêng cho các học sinh người Pháp. Cuối thập niên 1920, những công chức người Pháp tới Đà Lạt ngày một đông, thành phố có thêm hai ngôi trường Pháp mới: Petit Lycée và Grand Lycée (khởi công xây dựng vào năm 1929, khai giảng năm 1933, dành cho con em người Pháp và các quan lại người Việt. Đến năm 1935, trường khánh thành, mang tên Trung học Yersin, tiền thân của Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt ngày nay).
… Ngôi trường dành cho học sinh Việt Nam đầu tiên là một trường tư được thành lập năm 1927. Năm 1928, ngôi trường công dành cho học sinh Việt mang tên École communale de Dalat khai giảng khóa đầu tiên (nay là trường tiểu học Đoàn Thị Điểm)
…Năm 1934, trường Couvent des Oiseaux và năm 1939 là trường Thiếu sinh quân Đà Lạt lần lượt được ra đời.
… Ở bậc giáo dục đại học, niên học 1944-1945, Chính phủ Pháp cho mở một lớp chuyên khoa toán đặt tại Trung học Yersin. Lớp học này có khoảng 40 sinh viên, chỉ tồn tại đến tháng 3 năm 1945, thời điểm Nhật đảo chính Pháp.
…Thời kỳ 1945 đến 1954, ở Đà Lạt còn xuất hiện thêm hai ngôi trường mới, Trường Hành chính Quốc gia và Trường Võ bị Liên quân Đà Lạt.
…Sau năm 1954, dân số Đà Lạt tăng đột biến nhờ một lượng lớn di dân từ miền Bắc và miền Trung, nhiều ngôi trường mới tiếp tục ra đời. Năm 1957, Viện Đại học Đà Lạt được thành lập, xuất phát từ một tổ chức tư thục do giáo hội Thiên Chúa ráo quản lý. Từ 49 sinh viên trong niên học đầu tiên 1958-1959, đến niên học 1974-1975, Viện Đại học Đà Lạt có khoảng 5.000 sinh viên theo học, bao gồm các trường Đại học Sư phạm, Đại học Văn khoa, Đại học Khoa học và Đại học Chính trị – Kinh doanh.
…Thời điểm trước tháng 4 năm 1975, tại Đà Lạt có đến 61 ngôi trường, cả công lập và tư thục. Bên cạnh các trường phổ thông, đại học ở đây còn có nhiều trường đào tạo quân sự và tôn giáo như Trường Võ bị Quốc gia, Trường Chiến tranh chính trị, Trường Chỉ huy và Tham mưu, Giáo hoàng học viện.
…Ngày nay, Đà Lạt vẫn là một trung tâm giáo dục của miền Nam Việt Nam với khoảng 14 trường Trung học cơ sở và phổ thông cùng khoảng 8 trường Đại học, Cao Đẳng như :
+Đại học Đà Lạt 01 Phù Đổng Thiên Vương
+Đại học Yersin 27 Tôn Thất Tùng, Phường 8
+Đại học kiến trúc SG cơ sở đặt tại Số 20, đường Hùng Vương, P.10
+Cao đẳng sư phạm 29 Yersin, Phường 10
+Cao đẳng y tế cộng đồng số 16 Ngô Quyền, Phường 6
+Cao đẳng du lịch Km số 5, đường Cam Ly, Phường 7
+Cao đẳng nghề số 1 Hoàng Văn Thụ, Phường 4
+Cao đẳng kinh tế kĩ thuật số 39 Trần Phú, Phường 4
…Đà Lạt là đô thị duy nhất ở Việt Nam được quy hoạch bài bản ngay từ khi hình thành vì vậy chúng ta hãy cùng nhau xem kiến trúc ở nơi này ra sao:
? Kiến Trúc:
…Đà Lạt sở hữu một di sản kiến trúc rá trị, được ví như một bảo tàng kiến trúc châu Âu đầu thế kỷ 20: trục chính, xương sống là suối Cam Ly nối qua nhiều hồ tới các thác nước tự nhiên ngoài xa – Trái tim lấy tâm là hồ Xuân Hương với các công trình tiêu biểu có bố cục tổng thể theo hình khối nằm ngang ổn định, gắn kết chặt chẽ với địa hình và hòa hợp với thiên nhiên. Từ phong cách kiến trúc thuộc địa tiền kỳ đơn giản với những cửa cuốn vòm, hành lang bao quanh cho tới phong cách Tân cổ điển với những ngôi biệt thự có kiến trúc Hiện đại nhiều hình khối, bố cục phi đối xứng.
…Đà Lạt sở hữu trên 2.000 dinh thự cổ, trong đó trường Cao đẳng sư phạm nằm trong top 1000 kiến trúc độc đáo nhất của thế giới trong thế kỷ 20
…Vào năm 1906, khi nơi đây vẫn còn là một địa điểm hoang vắng, thị trưởng đầu tiên của Đà Lạt Paul Champoudry đã thiết lập một đồ án tổng quát kèm theo dự án chỉnh trang cho thành phố tương lai, áp dụng phương pháp quy hoạch phân khu chức năng rất hiện đại thời kỳ đó.
…Năm 1921, thời điểm công cuộc kiến thiết thành phố bước vào giai đoạn mạnh mẽ nhất, kiến trúc sư nổi tiếng Ernest Hébrard nhận nhiệm vụ xây dựng đồ án quy hoạch với định hướng Đà Lạt có thể trở thành thủ đô của Liên bang Đông Dương trong tương lai. Đặc biệt quan tâm tới vấn đề bảo vệ cảnh quan và bố cục không gian thẩm mỹ của thành phố, Ernest Hébrard đã sử dụng dòng suối Cam Ly như trục cảnh quan trung tâm, kết hợp cùng hệ thống các hồ nước nhân tạo. Bố cục chính của thành phố được tổ chức dựa trên trục cảnh quan này và mỗi hồ nước là một trung tâm cảnh quan của các công trình trong một phân khu chức năng.
…Sau hơn 10 năm áp dụng đồ án Hébrard, đến năm 1933, kiến trúc sư Louis Georges Pineau tiếp tục đưa ra nghiên cứu chỉnh trang thành phố Đà Lạt với những quan niệm thực tế hơn. Louis Georges Pineau kế thừa ý tưởng của Ernest Hébrard, đề nghị mở rộng hơn nữa các hồ nước và công viên, bố trí các khu vực xây dựng phù hợp với cảnh trí, khí hậu địa phương và thiết lập một vùng bất kiến tạo rộng lớn để bảo vệ tầm nhìn về hướng núi Lang Biang.
…Năm 1940, trong "Tiền dự án chỉnh trang và phát triển Đà Lạt", kiến trúc sư Mondet tiếp tục đề ra phương án không kéo dài thành phố, mà tổ chức hợp nhóm lại và mở rộng bằng cách ưu tiên sử dụng những lô đất gần trung tâm.
…Đồ án của Mondet tuy không được áp dụng nhưng đã được kiến trúc sư Jacques Lagisquet kế thừa trong "Chương trình chỉnh trang và phát triển Đà Lạt" năm 1943. Jacques Lagisquet vẫn giữ ý tưởng của Ernest Hébrard về một "thành phố phong cảnh" nhưng quy hoạch xây dựng những khu trung tâm hành chính, thương mại, khu vực khách sạn, bệnh viện, trường học… để tạo nên một Đà Lạt nhiều sức sống và những trung tâm hoạt động hấp dẫn thu hút dân chúng hơn
… Tuy nhiên, sau nhiều thập niên phát triển thiếu quy hoạch, buông lỏng quản lý, tình trạng xây cất trái phép, không phù hợp, lấn chiếm những khu vực trống, tàn phá rừng nội ô… khiến cho bộ mặt kiến trúc đô thị trở nên nhem nhuốc, kiến trúc đặc sắc xưa quý bị biến dạng, quy hoạch cũ gần như bị lãng quên, bản sắc cốt lõi cứ phai dần, những lợi ích kinh tế trước mắt từ đầu tư hiện đại đã choán chỗ các di sản, các dự án gây tranh cãi vẫn tiếp tục ra đời, hồn cốt, văn hóa thành phố bị lép vế trước đồng tiền trong túi các đại gia. Trong khắp thành phố, nhiều ngôi biệt thự cổ bị bỏ hoang hoặc biến thành chung cư, nhà trọ… Không ít các công trình kiến trúc có rá trị không được bảo tồn tốt phải hứng chịu sự tàn phá của thời gian đơn cử như vụ sập tường công trình thời Pháp dãy nhà cổ của Đại học Kiến trúc SG, cơ sở tại số 20 đường Hùng Vương, phường 10 trước đây vốn là tu viện được xây từ thời Pháp cho đến Đồi Dinh (Dinh Tỉnh trưởng) lại đang định duyệt cho nhà đầu tư cắt trụi hết cây và đập đi để xây một khách sạn ???
…Hẹn phần 10.3 tiếp theo







Nguồn bài viết:
https://www.facebook.com/groups/368240690839113/permalink/509889970007517
Đã được chia sẻ 0 lần, thích 0 lần.

Leave a comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *